افزایش محسوس حملات ایران به کشتی‌های متخلف در تنگه هرمز، اعلام دریافت پاسخ آمریکا به پیشنهاد مذاکراتی ایران و خروج آخرین نیروهای آمریکایی از عراق، سه رویدادی بود که در ۲۴ گذشته مورد توجه تحلیلگران قرار گرفت. اتفاق مهم، اعلام خروج نیروهای آمریکایی از همسایه غربی پس از ۲۳ سال بود. رخداد کنونی پایان مأموریت ائتلاف ضدداعش و اجرای توافقی است که اصل آن در سال ۲۰۲۴ میان بغداد و دولت جو بایدن تعیین شده بود. یکی از مهم‌ترین صحنه‌های حضور مستقیم نظامی آمریکا در همسایگی غربی ایران بسته شده، ولی ساختار نفوذ آمریکا در عراق از میان نرفته است.
واشنگتن و شکل تازه حضور در عراق
مهم‌ترین گزارش روز گذشته رویترز شاید نه درباره آخرین سربازان، بلکه درباره پول نفت عراق باشد. حدود ۹۰ درصد بودجه عراق به درآمد نفت وابسته است و بخش اصلی درآمدهای نفتی این کشور همچنان از سازوکاری عبور می‌کند که به حساب بانک مرکزی عراق در فدرال رزرو نیویورک متصل است. این ساختار ریشه در نظام مالی ایجاد شده پس از حمله ۲۰۰۳ دارد و به واشنگتن امکان اثرگذاری بر دسترسی عراق به دلار را داده است.کاهش پایگاه‌های نظامی آمریکا، هزینه و آسیب‌پذیری حضور مستقیم واشنگتن را کم می‌کند؛ اما اهرم دلار، تحریم، شبکه بانکی و دسترسی عراق به درآمدهای نفتی همچنان پابرجاست. بنابراین اصل تحول را نمی‌توان صرفاً با شمار نظامیان اندازه گرفت. حضور آمریکا در عراق سبک‌تر شده است، ولی نه لزوماً ضعیف‌تر در همه حوزه‌ها. حتی در آمریکا، بحث اصلی دیگر حفظ پایگاه نیست؛ چگونگی حفظ نفوذ پس از خروج است. آتلانتیک کانسیل در تحلیلی همزمان با خروج نیروهای آمریکایی نوشته پایان حضور نظامی باید به معنای پایان تعامل آمریکا با عراق نباشد و پیشنهاد کرد روابط اقتصادی، امنیتی، دیپلماتیک و آموزشی جایگزین محور نظامی سابق شوند. همین تحلیل نشان می‌دهد چرا خروج امروز را نمی‌توان یک «خلأ کامل» دانست. ساختار حضور آمریکا در حال تغییر از استقرار سرباز به اهرم مالی، فروش تسلیحات، آموزش، اطلاعات و دیپلماسی است. از منظر ایران، این تغییر هم فرصت است و هم محدودیت. این شاید مرحله دشوارتری از رقابت باشد. چون مقابله با پایگاه نظامی قابل مشاهده آسان‌تر از مقابله با شبکه‌ای از ابزارهای اقتصادی و نهادی است.
پاسخ آمریکا بالاخره رسید
در کنار عراق، یک تحول تازه دیپلماتیک نیز رخ داد. رویترز گزارش داده ایران دریافت پاسخ رسمی آمریکا به پیشنهاد اخیر خود برای احیای آتش‌بس، رفع محاصره بنادر و بازگشایی هرمز را تأیید کرده است. این پاسخ از طریق میانجی‌گری قطر منتقل شده؛ اما جزئیات آن هنوز علنی نشده است. می‌توان گفت عراقچی واکنش هوشمندانه‌ای به پریشان‌گویی‌های همیشگی ترامپ داشت. او اعلام کرد پاسخ واقعی آمریکایی‌ها با آنچه در رسانه اعلام می‌کنند متفاوت است و حالا روشن شد با وجود تهدیدهای توخالی آمریکا، آن‌ها هنوز به دنبال مذاکره هستند. با این حال تا زمانی که محتوای پاسخ منتشر نشود، نمی‌توان از نزدیک یا دور شدن توافق سخن گفت.آنچه قابل مشاهده است، ادامه فشار متقابل است. مذاکرات متوقف نشده، اما بازار نفت هنوز به بن‌بست حساس است. برنت امروز دوباره بالای ۱۰۳ دلار معامله شد و رویترز مهم‌ترین عامل افزایش قیمت را توقف پیشرفت دیپلماتیک، در کنار کمبود فراورده‌های نفتی دانست. گاردین نیز در تازه‌ترین بررسی بازار انرژی، افزایش شدید قیمت دیزل در آمریکا و اروپا را از پیامدهای ادامه جنگ دانسته است. همزمان به نظر تهران در پیگیری اهداف مختلف و به‌ویژه زیر فشار گذاشتن ترامپ در آستانه انتخابات آمریکا و برگرداندن زمین بازی به نفع خود، حملات به کشتی‌های متخلف در تنگه هرمز را طی چند روز اخیر به‌طور محسوسی افزایش داده است. طبق گزارش‌های سازمان عملیات تجارت دریایی انگلیس، دیروز دست‌کم سه نفتکش که در امتداد ساحل عمان در مسیری ناهماهنگ با سپاه و با اسکورت هوایی آمریکا در حرکت بودند، مورد اصابت قرار گرفتند تا این گونه بار دیگر ادعای دروغ واشنگتن درباره کنترل آبراهه افشا شود.
نظر شما